De Spanjer
Is het tegenwoordig heel gewoon om als ouders, beiden een carrière na te streven, eigenlijk is dat een heel ouderwets standpunt. Vroeger was dat niet anders. In tegenstelling tot alle huidige mogelijkheden was er vroeger geen creche, voor- en naschoolse opvang, oppas oma's en opa's enzovoorts. Er moest toen gezocht worden naar een effectieve en bovenal veilige methode om de kinderen onder te brengen.
De oplossing werd gevonden in een praktisch hulpmiddel, dat de voorkamer van menig "Fries" huis zal hebben gesierd. De naam en de omschrijving vond ik in een oud boek. De letterlijke omschrijving vindt u hier onder:
De Spanjer.
Dit woord zal men vrijwel in alle woordenboeken tevergeefs zoeken, en de naam is dan ook zoo goed als verdwenen. Dat de naam echter op een op zich zelf staand geval zou wijzen, wil er bij ons niet in. Aan een voorwerp, waarvan slechts één enkel exemplaar bestaat, geeft men toch geen specialen naam. Ook bestaat er nog een familienaam „Spanjer", wie weet of die daarmede nog niet in verband staat.
Een spanjer nu was een rechtop staande paal (van vloer tot zolder) met een daaraan op eenigen afstand van den vloer verbonden horizontale dwarspaal. Beide tezamen waren het evenbeeld van de combinatie „standerpeal" en disselboom bij de bekende dorschrol, en konden, als deze, op gelijke wijze in het rond draaien. Dat zaakje werd, Zooals gezegd, opgesteld in de voorkamer. Aan den disselboom zaten haken, waaraan de kinderen door middel van hun „Ljirbân" (liedbân - leiband) konden worden „opgehangen", opgehangen met de nobelste bedoelingen natuurlijk. Dit gebeurde zoo, dat de kleintjes met de teenen net den grond konden raken. Zoodoende hadden ze de keuze tussen loopen, staan en hangen, zonder dat hun eenig leed geschiedde. Voor wie nog niet loopen kon, was het meteen een middel om die kunst deelachtig te worden. Daar waren de kleintjes veilig, volkomen veilig.
Ook bij visites kwamen de kinderen, die met de ouders op bezoek gingen meermalen aan zoo'n spanjer terecht.
Uit:
"VAN DEN MOND DER OUDE MIDDELZEE"
Schetsen uit het oude boerenleven en -bedrijf
Door: K.J. van den Akker
Uitgave van de Friesche Maatschappij van Landbouw
September 1934